Μειώνει το φθόριο το IQ;

Δημοσιεύθηκε από: International IQ Test
Τελευταία ενημέρωση: 9 Νοεμβρίου 2026

Εισαγωγή

Η πρακτική της προσθήκης φθορίου στο πόσιμο νερό ξεκίνησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1945. Σήμερα, η φθορίωση του νερού εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες, όπως ο Καναδάς, η Χιλή, η Σιγκαπούρη, το Χονγκ Κονγκ, η Μαλαισία, η Ιρλανδία, η Νέα Ζηλανδία και η Βραζιλία, για την πρόληψη της τερηδόνας.

Φθόριο προστίθεται και στις οδοντόκρεμες, επειδή βοηθά στην προστασία των δοντιών. Είναι όμως ωφέλιμο και για τον εγκέφαλό μας; Αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει αυτό το ερώτημα. Ακολουθούν τα ευρήματά τους.

1. Η μεγαλύτερη έκθεση σε φθόριο συνδέεται με χαμηλότερο IQ στα παιδιά

Μια μελέτη των Taylor και συν. (2025), που δημοσιεύθηκε στο JAMA Pediatrics, διαπίστωσε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ μεγαλύτερης έκθεσης σε φθόριο και χαμηλότερου IQ στα παιδιά.

Όσο περισσότερο φθόριο δέχονται τα παιδιά, τόσο χαμηλότερο τείνει να είναι το μέσο IQ τους, με μείωση περίπου 1,63 μονάδων IQ για κάθε αύξηση κατά 1 mg/L της συγκέντρωσης φθορίου στα ούρα, σύμφωνα με τους Taylor και συν. (2025), των οποίων η εργασία περιλαμβάνει ανάλυση 13 μελετών με μετρήσεις σε ατομικό επίπεδο.

Στατιστικά σημαντική συσχέτιση παρατηρήθηκε επίσης σε ορισμένες αναλύσεις συγκεντρώσεων φθορίου στα ούρα κάτω από 1,5 mg/L. Ωστόσο, η συσχέτιση δεν ήταν στατιστικά σημαντική στη συνολική ανάλυση συγκεντρώσεων στο πόσιμο νερό κάτω από 1,5 mg/L.

Η μελέτη δεν προσδιορίζει το χαμηλότερο επίπεδο έκθεσης στο οποίο θα μπορούσε να εμφανιστεί επίδραση στο IQ ούτε αν υπάρχει «εύρος χωρίς κίνδυνο». Δείχνει, ωστόσο, ότι η μεγαλύτερη έκθεση τείνει να συνδέεται με χαμηλότερο μέσο IQ.

Μια μετα-ανάλυση του Χάρβαρντ κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα. Σε μελέτες που εξέταζαν κυρίως υψηλές συγκεντρώσεις φθορίου, τα παιδιά των ομάδων με μεγαλύτερη έκθεση είχαν κατά μέσο όρο επιδόσεις που αντιστοιχούσαν σε περίπου 7 μονάδες IQ λιγότερες από τα παιδιά των ομάδων με μικρότερη έκθεση.

Μια καναδική προοπτική μελέτη των Green και συν. (2019), που δημοσιεύθηκε στο JAMA Pediatrics, παρατήρησε επίσης συσχέτιση μεταξύ έκθεσης σε φθόριο κατά την εγκυμοσύνη και χαμηλότερου IQ στα παιδιά. Η ανάλυση του φθορίου στα ούρα των μητέρων περιέλαβε 512 ζεύγη μητέρας–παιδιού.

Στις κοινότητες που μελετήθηκαν, οι μέσες συγκεντρώσεις φθορίου στο πόσιμο νερό ήταν 0,59 mg/L στις περιοχές με φθορίωση, έναντι 0,13 mg/L στις περιοχές χωρίς φθορίωση. Σε μια πρόσθετη προσαρμοσμένη ανάλυση, κάθε αύξηση κατά 1 mg/L της συγκέντρωσης φθορίου στο νερό συνδεόταν με μέση μείωση 5,29 μονάδων IQ στα παιδιά (διάστημα εμπιστοσύνης 95%: από −10,39 έως −0,19). Το εύρημα προέρχεται από δευτερογενή στατιστική ανάλυση ενός υποσυνόλου του δείγματος και δεν αντιπροσωπεύει άμεσα μετρημένη διαφορά IQ μεταξύ των δύο ομάδων. Η στατιστική αυτή συσχέτιση, ωστόσο, δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση.

Μια μελέτη των Grandjean και συν. (2023), που συνδύασε τρεις προοπτικές κοόρτες από τη Δανία, τον Καναδά και το Μεξικό, με περισσότερα από 1.500 ζεύγη μητέρας–παιδιού συνολικά, διαπίστωσε επίσης στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ προγεννητικής έκθεσης σε φθόριο και χαμηλότερου IQ στα παιδιά.

Οι ερευνητές εκτίμησαν μέση μείωση 2,06 μονάδων IQ για κάθε αύξηση κατά 1 mg/L της συγκέντρωσης φθορίου στα ούρα της μητέρας, με συγκέντρωση αναφοράς βάσει μοντέλου 0,45 mg/L και κατώτερο όριο εμπιστοσύνης 0,28 mg/L. Συμπέραναν ότι οι έγκυες και τα παιδιά ενδέχεται να χρειάζονται προστασία από τη νευροτοξικότητα του φθορίου. Ωστόσο, όταν αναλύθηκε ξεχωριστά, η δανική κοόρτη δεν εμφάνισε σημαντική συσχέτιση, ενώ οι συγκεντρώσεις αυτές δεν αποτελούν τεκμηριωμένα κατώφλια στα οποία έχει αποδειχθεί ότι το φθόριο προκαλεί τοξικότητα.

2. Πώς θα μπορούσε η υπερβολική έκθεση σε φθόριο να επηρεάσει τον εγκέφαλο

Μια επιστημονική ανασκόπηση του 2024 περιγράφει τέσσερις πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η υπερβολική έκθεση σε φθόριο θα μπορούσε να επηρεάσει τον οργανισμό, ιδιαίτερα τον εγκέφαλο:

• Οξειδωτικό στρες: Η υπερβολική έκθεση σε φθόριο μπορεί να αυξήσει την παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου και να διαταράξει την αντιοξειδωτική άμυνα των νευρικών κυττάρων.
• Μιτοχονδριακή δυσλειτουργία: Τα μιτοχόνδρια παράγουν ATP, την πηγή ενέργειας που χρειάζονται οι νευρώνες για να λειτουργήσουν. Σε ορισμένα πειραματικά μοντέλα, το φθόριο διαταράσσει τη μιτοχονδριακή λειτουργία.
• Συναπτικές διαταραχές: Πειράματα έχουν δείξει αλλαγές στη νευρωνική σηματοδότηση και στη συναπτική πλαστικότητα, που συμμετέχουν στη μάθηση και στη μνήμη.
• Διαταραχή της κυτταρικής ρύθμισης του ασβεστίου: Το ασβέστιο ρυθμίζει τη μετάδοση των νευρικών σημάτων. Διαταραχές στη ρύθμισή του μπορεί να προκαλέσουν κυτταρική δυσλειτουργία ή ακόμη και βλάβη των νευρώνων.

Οι μηχανισμοί αυτοί έχουν μελετηθεί κυρίως σε πειραματικά μοντέλα και δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους τις επιδράσεις της έκθεσης σε χαμηλές δόσεις στον άνθρωπο.

Συμπέρασμα

Οι μελέτες δείχνουν ότι η μεγαλύτερη έκθεση των παιδιών σε φθόριο τείνει να συνδέεται με χαμηλότερο IQ, ιδιαίτερα σε υψηλές συγκεντρώσεις. Δεν έχει προσδιοριστεί σαφώς ένα κατώφλι κάτω από το οποίο η έκθεση δεν έχει καμία επίδραση στη γνωστική ανάπτυξη.

Ο ΠΟΥ συνιστά σήμερα οι συγκεντρώσεις φθορίου στο πόσιμο νερό να μην υπερβαίνουν τα 1,5 mg/L. Ωστόσο, η καναδική μελέτη των Green και συν. (2019) παρατήρησε συσχέτιση μεταξύ μεγαλύτερης έκθεσης σε φθόριο και χαμηλότερου IQ στα παιδιά και σε κοινότητες όπου οι μέσες συγκεντρώσεις στο νερό κυμαίνονταν από 0,13 έως 0,59 mg/L, ανάλογα με το αν εφαρμοζόταν φθορίωση.

Η έκθεση σε φθόριο παραμένει διαδεδομένη, είτε μέσω του φθοριωμένου νερού σε ορισμένες χώρες είτε μέσω της φθοριούχου οδοντόκρεμας, μέρος της οποίας μπορεί να καταποθεί.

Επομένως, είναι σκόπιμο να λαμβάνεται υπόψη η συνολική έκθεση σε φθόριο, ιδίως κατά την εγκυμοσύνη και την παιδική ηλικία, χωρίς να ξεχνάμε ότι οι μελέτες παρατήρησης από μόνες τους δεν αποδεικνύουν αιτιότητα.

Μεγάλες προοπτικές μελέτες που συνδυάζουν επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της έκθεσης σε φθόριο, μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου, γνωστικές δοκιμασίες και μεθόδους καλύτερου ελέγχου των συγχυτικών παραγόντων θα βοηθούσαν να αποσαφηνιστούν οι βιολογικοί μηχανισμοί και να αξιολογηθεί η αιτιότητα σε πιο στέρεη βάση.