Czy fluorki obniżają IQ?

Opublikowane przez: International IQ Test
Ostatnia aktualizacja: 9 listopada 2026 r.

Wprowadzenie

Dodawanie fluorków do wody pitnej rozpoczęto w Stanach Zjednoczonych w 1945 roku. Obecnie fluoryzację wody stosuje się w kilku krajach, między innymi w Kanadzie, Chile, Singapurze, Hongkongu, Malezji, Irlandii, Nowej Zelandii i Brazylii, aby pomagać w zapobieganiu próchnicy.

Fluorki dodaje się również do past do zębów, ponieważ pomagają je chronić. Ale czy są korzystne dla naszego mózgu? Kilka badań poświęcono temu pytaniu. Oto ich wyniki.

1. Większe narażenie na fluorki wiąże się z niższym IQ u dzieci

Badanie Taylor i współautorów (2025), opublikowane w JAMA Pediatrics, wykazało istotny statystycznie związek między większym narażeniem na fluorki a niższym IQ u dzieci.

Im większe narażenie dzieci na fluorki, tym niższe jest zazwyczaj ich średnie IQ: każdy wzrost stężenia fluorków w moczu o 1 mg/L wiązał się ze spadkiem o około 1,63 punktu IQ — podają Taylor i współautorzy (2025). Ich praca obejmuje analizę 13 badań z pomiarami na poziomie indywidualnym.

Istotny statystycznie związek zaobserwowano także w niektórych analizach stężeń fluorków w moczu poniżej 1,5 mg/L. Związek nie był jednak istotny statystycznie w zbiorczej analizie stężeń w wodzie pitnej poniżej 1,5 mg/L.

Badanie nie określa najniższego poziomu narażenia, przy którym mógłby wystąpić wpływ na IQ, ani tego, czy istnieje „zakres wolny od ryzyka”. Pokazuje jednak, że większe narażenie zwykle wiąże się z niższym średnim IQ.

Metaanaliza z Harvardu przyniosła podobne wnioski. W badaniach dotyczących głównie wysokich stężeń fluorków dzieci z grup o większym narażeniu uzyskiwały średnio wyniki odpowiadające IQ niższemu o około 7 punktów niż dzieci z grup o mniejszym narażeniu.

Kanadyjskie badanie prospektywne Green i współautorów (2019), opublikowane w JAMA Pediatrics, również wykazało związek między narażeniem na fluorki w ciąży a niższym IQ u dzieci. Analiza fluorków w moczu matek objęła 512 par matka–dziecko.

W badanych społecznościach średnie stężenia fluorków w wodzie pitnej wynosiły 0,59 mg/L na obszarach z fluoryzacją wody oraz 0,13 mg/L na obszarach bez fluoryzacji. W dodatkowej analizie po uwzględnieniu innych czynników każdy wzrost stężenia fluorków w wodzie o 1 mg/L wiązał się ze średnim spadkiem IQ dzieci o 5,29 punktu (95-procentowy przedział ufności: od −10,39 do −0,19). Wynik ten pochodzi z wtórnej analizy statystycznej podpróby i nie oznacza bezpośrednio zmierzonej różnicy IQ między obiema grupami. Ten związek statystyczny nie dowodzi jednak zależności przyczynowo-skutkowej.

Badanie Grandjeana i współautorów (2023), łączące trzy kohorty prospektywne z Danii, Kanady i Meksyku, obejmujące łącznie ponad 1 500 par matka–dziecko, również wykazało istotny statystycznie związek między prenatalnym narażeniem na fluorki a niższym IQ u dzieci.

Badacze oszacowali średni spadek o 2,06 punktu IQ na każdy wzrost stężenia fluorków w moczu matki o 1 mg/L, przy modelowanym stężeniu referencyjnym 0,45 mg/L i dolnej granicy ufności 0,28 mg/L. Uznali, że kobiety w ciąży i dzieci mogą wymagać ochrony przed neurotoksycznością fluorków. Jednak w osobnej analizie kohorty duńskiej nie wykazano istotnego związku, a wskazane stężenia nie są ustalonymi progami, przy których udowodniono toksyczne działanie fluorków.

2. Jak nadmierne narażenie na fluorki mogłoby wpływać na mózg

Przegląd naukowy z 2024 roku opisuje cztery możliwe mechanizmy biologiczne, poprzez które nadmierne narażenie na fluorki mogłoby wpływać na organizm, szczególnie na mózg:

• Stres oksydacyjny: Nadmierne narażenie na fluorki może zwiększać wytwarzanie reaktywnych form tlenu i zaburzać ochronę antyoksydacyjną komórek nerwowych.
• Dysfunkcja mitochondriów: Mitochondria wytwarzają ATP, źródło energii niezbędne do pracy neuronów. W niektórych modelach eksperymentalnych fluorki zaburzają funkcjonowanie mitochondriów.
• Zaburzenia synaptyczne: Eksperymenty wykazały zmiany w przekazywaniu sygnałów neuronalnych i plastyczności synaptycznej, które uczestniczą w uczeniu się i zapamiętywaniu.
• Zaburzenia komórkowej regulacji wapnia: Wapń reguluje przekazywanie sygnałów nerwowych. Zakłócenia tej regulacji mogą powodować dysfunkcję komórek, a nawet uszkodzenia neuronów.

Mechanizmy te badano głównie w modelach eksperymentalnych i same w sobie nie dowodzą skutków narażenia na niskie dawki u ludzi.

Wnioski

Badania wskazują, że większe narażenie dzieci na fluorki zwykle wiąże się z niższym IQ, szczególnie przy wysokich stężeniach. Nie ustalono jednoznacznie progu, poniżej którego narażenie nie miałoby żadnego wpływu na rozwój poznawczy.

WHO zaleca obecnie, aby stężenie fluorków w wodzie pitnej nie przekraczało 1,5 mg/L. Jednak kanadyjskie badanie Green i współautorów (2019) wykazało związek między większym narażeniem na fluorki a niższym IQ u dzieci również w społecznościach, w których średnie stężenia w wodzie wynosiły od 0,13 do 0,59 mg/L, zależnie od stosowania fluoryzacji.

Narażenie na fluorki pozostaje powszechne — poprzez fluoryzowaną wodę w niektórych krajach lub pastę do zębów z fluorem, której część może zostać połknięta.

Warto zatem uwzględniać całkowite narażenie na fluorki, szczególnie w ciąży i w dzieciństwie, pamiętając, że same badania obserwacyjne nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego.

Duże badania prospektywne łączące powtarzane pomiary narażenia na fluorki, rezonans magnetyczny mózgu, testy poznawcze i metody lepiej kontrolujące czynniki zakłócające pomogłyby wyjaśnić mechanizmy biologiczne i stworzyć solidniejszą podstawę do oceny przyczynowości.