Florür IQ’yu düşürür mü?

Yayımlayan: International IQ Test
Son güncelleme: 9 Kasım 2026

Giriş

İçme suyuna florür eklenmesi uygulaması 1945’te Amerika Birleşik Devletleri’nde başladı. Günümüzde diş çürüklerini önlemeye yardımcı olmak amacıyla Kanada, Şili, Singapur, Hong Kong, Malezya, İrlanda, Yeni Zelanda ve Brezilya dahil çeşitli ülkelerde su florlanmaktadır.

Florür, dişleri korumaya yardımcı olduğu için diş macunlarına da eklenir. Peki beynimiz için de yararlı mı? Çeşitli çalışmalar bu soruyu araştırdı. İşte elde edilen bulgular.

1. Daha yüksek florür maruziyeti, çocuklarda daha düşük IQ ile ilişkilidir

JAMA Pediatrics’te yayımlanan Taylor ve arkadaşlarının (2025) çalışması, daha yüksek florür maruziyeti ile çocuklarda daha düşük IQ arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki buldu.

Çocukların florür maruziyeti arttıkça ortalama IQ’ları daha düşük olma eğilimindedir; idrardaki florür konsantrasyonunda her 1 mg/L artış, yaklaşık 1,63 IQ puanlık düşüşle ilişkilidir. Bu bulgu, bireysel düzeyde ölçümler içeren 13 çalışmanın analizini de kapsayan Taylor ve arkadaşlarının (2025) araştırmasına dayanmaktadır.

İdrardaki florür konsantrasyonunun 1,5 mg/L’nin altında olduğu bazı analizlerde de istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlendi. Ancak içme suyundaki 1,5 mg/L altındaki konsantrasyonların genel analizinde ilişki istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Çalışma, IQ üzerinde bir etkinin görülebileceği en düşük maruziyet düzeyini veya “risksiz bir aralık” bulunup bulunmadığını belirlememektedir. Bununla birlikte, daha yüksek maruziyetin genellikle daha düşük ortalama IQ ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Bir Harvard meta-analizi de benzer sonuçlara ulaştı. Ağırlıklı olarak yüksek florür konsantrasyonlarını inceleyen çalışmalarda, daha fazla maruz kalan gruplardaki çocukların puanları, daha az maruz kalan gruplara göre ortalama yaklaşık 7 IQ puanı daha düşüktü.

JAMA Pediatrics’te yayımlanan Green ve arkadaşlarının (2019) Kanada’da yürüttüğü ileriye dönük çalışma, gebelikte florür maruziyeti ile çocuklarda daha düşük IQ arasında da bir ilişki gözlemledi. Annelerin idrarındaki florürün analizine 512 anne–çocuk çifti dahil edildi.

İncelenen topluluklarda içme suyundaki ortalama florür konsantrasyonları, suyun florlandığı bölgelerde 0,59 mg/L, florlanmadığı bölgelerde ise 0,13 mg/L idi. Diğer etkenlere göre düzeltilmiş ek bir analizde, sudaki florür konsantrasyonunda her 1 mg/L artış, çocuklarda ortalama 5,29 IQ puanlık düşüşle ilişkiliydi (%95 güven aralığı: −10,39 ile −0,19). Bu bulgu, bir alt örneklemin ikincil istatistiksel analizinden gelmektedir ve iki grup arasında doğrudan ölçülmüş bir IQ farkını temsil etmez. Ayrıca bu istatistiksel ilişki nedenselliği kanıtlamaz.

Grandjean ve arkadaşlarının (2023) çalışması, Danimarka, Kanada ve Meksika’dan toplam 1.500’ün üzerinde anne–çocuk çiftini içeren üç ileriye dönük kohortu birleştirdi ve doğum öncesi florür maruziyeti ile çocuklarda daha düşük IQ arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki buldu.

Araştırmacılar, annenin idrarındaki florür konsantrasyonunda her 1 mg/L artış için ortalama 2,06 IQ puanlık düşüş tahmin etti. Modelle hesaplanan referans konsantrasyon 0,45 mg/L, alt güven sınırı ise 0,28 mg/L idi. Gebelerin ve çocukların florürün nörotoksisitesinden korunmaya ihtiyaç duyabileceği sonucuna vardılar. Ancak Danimarka kohortu ayrı analiz edildiğinde anlamlı bir ilişki göstermedi. Ayrıca bu konsantrasyonlar, florürün toksisiteye neden olduğunun kanıtlandığı yerleşik eşikler değildir.

2. Aşırı florür maruziyeti beyni nasıl etkileyebilir?

2024 tarihli bir bilimsel derleme, aşırı florür maruziyetinin vücudu, özellikle de beyni etkileyebileceği dört olası biyolojik mekanizmayı açıklamaktadır:

• Oksidatif stres: Aşırı florür maruziyeti, reaktif oksijen türlerinin üretimini artırabilir ve sinir hücrelerinin antioksidan savunmasını bozabilir.
• Mitokondriyal işlev bozukluğu: Mitokondriler, nöronların çalışması için gereken enerji kaynağı olan ATP’yi üretir. Bazı deneysel modellerde florür, mitokondrilerin işlevini bozar.
• Sinaptik bozulma: Deneyler, öğrenme ve bellekte rol oynayan nöronal sinyal iletimi ve sinaptik plastisitede değişiklikler göstermiştir.
• Hücresel kalsiyum düzenlenmesinin bozulması: Kalsiyum, sinir sinyallerinin iletimini düzenler. Kalsiyum düzenlenmesindeki bozukluklar hücresel işlev bozukluğuna, hatta nöron hasarına yol açabilir.

Bu mekanizmalar ağırlıklı olarak deneysel modellerde incelenmiştir ve tek başlarına insanlarda düşük doz maruziyetinin etkilerini kanıtlamaz.

Sonuç

Çalışmalar, çocuklarda daha yüksek florür maruziyetinin, özellikle yüksek konsantrasyonlarda, daha düşük IQ ile ilişkili olma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Altında kalındığında maruziyetin bilişsel gelişime hiçbir etkisinin olmadığı bir eşik net biçimde belirlenmemiştir.

DSÖ şu anda içme suyundaki florür konsantrasyonunun 1,5 mg/L’yi aşmamasını önermektedir. Ancak Green ve arkadaşlarının (2019) Kanada çalışması, suyun florlanıp florlanmamasına göre ortalama su konsantrasyonlarının 0,13 ile 0,59 mg/L arasında değiştiği topluluklarda da daha yüksek florür maruziyeti ile çocuklarda daha düşük IQ arasında ilişki gözlemlemiştir.

Florür maruziyeti, bazı ülkelerde florlanmış su veya bir kısmı yutulabilen florürlü diş macunları yoluyla günümüzde de yaygındır.

Bu nedenle özellikle gebelik ve çocukluk döneminde toplam florür maruziyetini değerlendirmek önemlidir. Bununla birlikte, gözlemsel çalışmaların tek başına nedenselliği ortaya koymadığı unutulmamalıdır.

Florür maruziyetinin tekrarlanan ölçümlerini, beyin MR görüntülerini, bilişsel testleri ve karıştırıcı etkenleri daha iyi kontrol eden yöntemleri birleştiren geniş kapsamlı ileriye dönük çalışmalar, ilgili biyolojik mekanizmaları aydınlatabilir ve nedenselliği değerlendirmek için daha sağlam bir temel sağlayabilir.