Fluoride có làm giảm IQ không?
Đơn vị xuất bản: International IQ Test
Cập nhật lần cuối:
Giới thiệu
Việc bổ sung fluoride vào nước uống bắt đầu tại Hoa Kỳ vào năm 1945. Hiện nay, nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm Canada, Chile, Singapore, Hồng Kông, Malaysia, Ireland, New Zealand và Brazil, áp dụng biện pháp này để hỗ trợ phòng ngừa sâu răng.
Fluoride cũng được thêm vào kem đánh răng vì giúp bảo vệ răng. Nhưng fluoride có tốt cho não bộ không? Nhiều nghiên cứu đã tìm hiểu câu hỏi này. Dưới đây là những kết quả được ghi nhận.
Tại Hoa Kỳ, fluoride được bổ sung vào nước uống
1. Phơi nhiễm fluoride cao hơn có liên quan đến IQ thấp hơn ở trẻ em
Một nghiên cứu của Taylor và cộng sự (2025), công bố trên JAMA Pediatrics, phát hiện mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa mức phơi nhiễm fluoride cao hơn và IQ thấp hơn ở trẻ em.
Trẻ phơi nhiễm fluoride càng nhiều thì IQ trung bình càng có xu hướng thấp, với mức giảm khoảng 1,63 điểm IQ khi nồng độ fluoride trong nước tiểu tăng thêm 1 mg/L, theo Taylor và cộng sự (2025). Công trình của họ bao gồm phân tích 13 nghiên cứu có số đo ở cấp độ cá nhân.
Mối liên hệ có ý nghĩa thống kê cũng được ghi nhận trong một số phân tích với nồng độ fluoride trong nước tiểu dưới 1,5 mg/L. Tuy nhiên, mối liên hệ không có ý nghĩa thống kê trong phân tích tổng thể các nồng độ dưới 1,5 mg/L trong nước uống.
Nghiên cứu không xác định mức phơi nhiễm thấp nhất có thể ảnh hưởng đến IQ, cũng không xác định liệu có tồn tại một “khoảng không có rủi ro” hay không. Tuy vậy, kết quả cho thấy phơi nhiễm cao hơn thường liên quan đến IQ trung bình thấp hơn.
Một phân tích tổng hợp của Harvard đưa ra kết luận tương tự. Trong các nghiên cứu chủ yếu xem xét nồng độ fluoride cao, trẻ ở nhóm phơi nhiễm cao hơn có điểm số trung bình tương đương với mức IQ thấp hơn khoảng 7 điểm so với trẻ ở nhóm phơi nhiễm thấp hơn.
Một nghiên cứu tiến cứu tại Canada của Green và cộng sự (2019), công bố trên JAMA Pediatrics, cũng ghi nhận mối liên hệ giữa phơi nhiễm fluoride trong thai kỳ và IQ thấp hơn ở trẻ. Phân tích fluoride trong nước tiểu của mẹ bao gồm 512 cặp mẹ–con.
Tại các cộng đồng được nghiên cứu, nồng độ fluoride trung bình trong nước uống là 0,59 mg/L ở khu vực có bổ sung fluoride, so với 0,13 mg/L ở khu vực không bổ sung. Trong một phân tích bổ sung đã hiệu chỉnh, mỗi mức tăng 1 mg/L nồng độ fluoride trong nước có liên quan đến mức giảm trung bình 5,29 điểm IQ ở trẻ (khoảng tin cậy 95%: từ −10,39 đến −0,19). Kết quả này xuất phát từ phân tích thống kê thứ cấp trên một mẫu con, không phải chênh lệch IQ được đo trực tiếp giữa hai nhóm. Mối liên hệ thống kê này cũng không chứng minh quan hệ nhân quả.
Một nghiên cứu của Grandjean và cộng sự (2023), kết hợp ba đoàn hệ tiến cứu từ Đan Mạch, Canada và Mexico với tổng cộng hơn 1.500 cặp mẹ–con, cũng phát hiện mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa phơi nhiễm fluoride trước khi sinh và IQ thấp hơn ở trẻ.
Các nhà nghiên cứu ước tính mức giảm trung bình 2,06 điểm IQ cho mỗi mức tăng 1 mg/L nồng độ fluoride trong nước tiểu của mẹ, với nồng độ tham chiếu được mô hình hóa là 0,45 mg/L và giới hạn tin cậy dưới là 0,28 mg/L. Họ kết luận rằng phụ nữ mang thai và trẻ em có thể cần được bảo vệ trước độc tính thần kinh của fluoride. Tuy nhiên, khi phân tích riêng, đoàn hệ Đan Mạch không cho thấy mối liên hệ có ý nghĩa; các nồng độ này cũng không phải những ngưỡng đã được xác lập mà tại đó fluoride được chứng minh là gây độc.
2. Phơi nhiễm fluoride quá mức có thể ảnh hưởng đến não như thế nào
Một bài tổng quan khoa học năm 2024 mô tả bốn cơ chế sinh học có thể khiến phơi nhiễm fluoride quá mức ảnh hưởng đến cơ thể, đặc biệt là não:
- Stress oxy hóa: Phơi nhiễm fluoride quá mức có thể làm tăng sản sinh các dạng oxy phản ứng và gây rối loạn hệ thống chống oxy hóa của tế bào thần kinh.
- Rối loạn chức năng ty thể: Ty thể tạo ra ATP, nguồn năng lượng cần thiết để tế bào thần kinh hoạt động. Trong một số mô hình thực nghiệm, fluoride làm rối loạn chức năng ty thể.
- Rối loạn hoạt động synapse: Các thí nghiệm cho thấy những thay đổi trong truyền tín hiệu thần kinh và tính dẻo synapse, hai quá trình tham gia vào học tập và trí nhớ.
- Rối loạn điều hòa canxi trong tế bào: Canxi điều hòa việc truyền tín hiệu thần kinh. Rối loạn điều hòa canxi có thể dẫn đến rối loạn chức năng tế bào, thậm chí gây tổn thương tế bào thần kinh.
Các cơ chế này chủ yếu được nghiên cứu trên mô hình thực nghiệm và tự chúng không chứng minh tác động của phơi nhiễm liều thấp ở người.
Kết luận
Các nghiên cứu cho thấy phơi nhiễm fluoride cao hơn ở trẻ thường liên quan đến IQ thấp hơn, đặc biệt ở nồng độ cao. Chưa xác định rõ một ngưỡng mà dưới đó phơi nhiễm hoàn toàn không ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức.
WHO hiện khuyến nghị nồng độ fluoride trong nước uống không nên vượt quá 1,5 mg/L. Tuy nhiên, nghiên cứu tại Canada của Green và cộng sự (2019) cũng ghi nhận mối liên hệ giữa phơi nhiễm fluoride cao hơn và IQ thấp hơn ở trẻ trong các cộng đồng có nồng độ trung bình trong nước từ 0,13 đến 0,59 mg/L, tùy theo việc có bổ sung fluoride hay không.
Phơi nhiễm fluoride hiện vẫn phổ biến, từ nước được bổ sung fluoride ở một số quốc gia hoặc kem đánh răng chứa fluoride có thể bị nuốt một phần khi sử dụng.
Vì vậy, cần xem xét tổng mức phơi nhiễm fluoride, đặc biệt trong thai kỳ và thời thơ ấu, đồng thời nhớ rằng chỉ riêng các nghiên cứu quan sát không thể xác lập quan hệ nhân quả.
Những nghiên cứu tiến cứu quy mô lớn kết hợp đo lường phơi nhiễm fluoride nhiều lần, chụp MRI não, kiểm tra nhận thức và các phương pháp kiểm soát yếu tố gây nhiễu tốt hơn sẽ giúp làm rõ các cơ chế sinh học liên quan và tạo cơ sở vững chắc hơn để đánh giá quan hệ nhân quả.